X
تبلیغات
پرستاری - لیشمانیا و مالاریا
 لیشمانیا و مالاریا

مالاریا

مالاریا از بیماریهای مهم انگلی است که در اثر گزش پشه آنوفل ماده ایجاد میشود .این بیماری در بسیاری از نواحی گرمسیر جهان دیده میشود. از راه های دیگر انتقال بیماری مالاریا از طریق انتقال خون و انتقال مادرزادی بیماری از طریق جفت به جنین می باشد که حدود 5 درصد کل موارد انتقال بیماری را به خود اختصاص می دهد .

 

برنامه مبارزه با بیماری مالاریا:

  1. مرحله آمادگی:

که شامل شناخت بیماری و راه های انتقال بیماری است.

2.مرحله حمله:

شامل سم پاشی بیمارییابی و درمان افراد بیمار به منظور کاهش بیماری است.

3.مرحله استحکام

4.مرحله پاک

5.مرحله نگه داری

 

بعضی از افراد به طور طبیعی در برابر بیماری مالاریا مقاوم هستند از جمله:

افرادی که فاقد آنزیم G6PDهستند.

افرادی که فاقد گیرنده دافی هستند.

افرادی که دچار تالاسمی و یا آنمی داسی شکل می باشند.

کودکان به دلیل دریافت آنتی بادی مادر از طریق جفت و یا از طریق تغذیه با شیر مادر

 

سیر تکامل:

در چرخه زندگی پلاسمودیوم چهار مرحله وجود دارد که یک مرحله جنسی و بدون تکثیر و سه مرحله غیر جنسی همراه با تکثیر میباشد.مرحله جنسی یا اسپوروگونی در بدن پشه آنوفل ماده صورت می گیرد .بر همین اساس پشه آنوفل به عنوان میزبان اصلی می باش در حالی که مراحل غیر جنسی که شامل شیزوگونی و گامتوگونی می باشد در بدن انسان به عنوان میزبان واسط اتفاق می افتد.

 

مرحله اسپوروگونی

ماده ناقل انگل از بیمار مبتلا به مالاریا خونخواری نمایدگامتوسیت های نر و ماده همراه خون وارد بدن پشه می شوند و تبدیل به 8-4 عدد گامت نر بنام میکرو گامت و یک عدد گامت ماده بنام ماکرو گامت میشوند .یک گامت نر در گامت ماده نفوذ کرده و در اثر لقاح ایجاد سلولی بنام تخم می نماید ،این سلول به فرم دوکی شکل و متحرک می باشد که به اووکینت معروف است،اووکینت ازسلول های جدار معده پشه عبور کرده به تعداد زیادی سلول ظریف و نازک و دوکی شکل بنام اسپروزوییت تبدیل می شود.اسپوروزییت ها بعد از پاره کردن کیسه ای که انها را پو شانده است آزاد می شوند و در غده بزاقی پشه جایگزین می شوند .در هر بار نیش پشه آنوفل حدود 2 تا 3 هزار اسپروزوییت وارد بدن انسان می نماید،اما تعداد اسپروزوییت ها در غدد بزاقی پشه حدود 200-100هزار اسپروزوییت می باشد که می توانند تا 54 روز در غدد بزاقی باقی بماند.

 

 

 

 

عوارض مالاریا

پلاسمودیوم های عامل مالاریا باعث ایجاد آنمی،هپاتواسپلنومگالی و برنزه شدن پوست می شود.

اختلالات کلیوی که باعث هموگلوبینوری و احتباس ادرار می شود .

نارسایی غدد فوق کلیوی که منجر به کاهش فشار خون شده و بنام مالاریای سرد معروف است.

عوارض معده –روده ای به دلیل تهاجم انگل به عروق مزانتریک روده می باشد.

 

 

درمان

ترکیبات چهار آمینوکینولیین:

از جمله دارو های این دسته کلروکین و آمودیاکین می باشد که کلروکین کاربرد بیشتری در درمان مالاریا دارد .

2.ترکیبات هشت آمینوکینولیین:

از این دسته داروها پریماکین و کینوسید را می توان نام برد ،که پریماکین کاربرد بیشتری دارد.دوره درمان این دارو دو هفته ای یا هشت هفته ای می باشد .

:استفاده از ادغام دو دارو کلروکین و پریماکین می باشد .

 

پیشگیری

بیمار یابی

درمان کامل و اساسی افراد

مبارزه با ناقل با استفاده از سموم موثر،نصب توری مناسب برای پنجره ها استفاده از روش های کروموزومی برای عقیم نمودن پشه آنوفل نر

حفاظت شخصی با استفاده از پشه بند های آغشته به سم که به عنوان عملی ترین و مناسب ترین روش پیشگیری از بیماری به شمار می آید.

 

 

لیشمانیا

از نظر سازمان جهانی بهداشت پنج بیماری مهم انگلی در جهان شیستوزومیازیز، انکوسرکیازیز، مالاریا، آمیبیاز و لیشمانیوز می باشند. بر همین اساس لیشمانیوز از بیماری های مهم انگلی یه شمار می رود.

تک یاخته لیشمانیا برلی اولین بار در سال1900 توسط جراح انگلیسی به نام سر ویلیام لیشمن در طحال سربازی که از تب دام دام در هندوستان مرده بود اجسام بیضی شکلی را مشاهده کرد که بعدا به افتخار این دانشمند آن را لیشمانیا نام گذاری کردند.

 

مرفولوژی لیشمانیا

به دو شکل بی تاژک(آماستیگوت)و تاژک دار (پروماستیگوت) وجود دارد.

 

راههای انتقال لیشمانیا به انسان

1:انتقال از طریق نیش پشه خاکی:اصلی ترین راه انتقال نیش پشه خاکی ماده می باشد.

2:انتقال مستقیم:آماستیگوت ممکن است مستقیما از فرد به فرد دیگر منتقل شود،شرایطی از قبیل باز بودن زخم بیمار،وجود خراش در پوست پذیرنده این امر را تسهیل می کند.

3:انتقال مکانیکی:حشراتی به غیر از پشه خاکی که از زخم حیوان آلوده تغذیه می کنند و ممکن است توسط نیش خود لیشمانیا را منتقل کنند.

4:انتقال از راه خون:در مورد لیشمانیوز احشایی اتفاق می افتد.

5:انتقال مادرزادی:لیشمانیوز احشایی می تواند از طریق جفت به جنین منتقل شود.

 

انواع لیشمانیوز

لیشمانیوز را به روش های مختلفی تقسیم می کنند،اما بر اساس محل استقرار تک یاخته در بدن به چهار دسته تقسیم می شوند که عبارتند از:

1:لیشمانیوز جلدی

2:لیشمانیوز جلدی-مخاطی

3:لیشمانیوز احشایی

4:لیشمانیوز منتشره

 

لیشمانیوز جلدی

به دو نوع تقسیم می شود،شامل:

1:لیشمانیوز روستایی یا مرطوب

2:لیشمانوز خشک

 

لیشمانیوز روستایی

این نوع لیشمانیوز بیشتر در حیوانات مخصوصا جوندگان شایع می باشد،معمولا در پاییز به حداکثر خود می رسد و بیشتر در کودکان زیر 5 سال دیده میشود.

مهم تریت کانون های بیماری در کشور:اصفهان،خراسان،آذربایجان،خوزستان و ایلام است.

 

علائم بالینی:دوره کمون دو هفته تا چند ماه است وطول مدت زخم 4-6 ماه می باشد.شروع ضایعه در محل گزش به صورت پاپول قرمز رنگ با کناره نا منظم همراه با التهاب حاد است که کم کم سفت وتبدیل به ندول می شود.در عرض 10-14 روز زخم ایجاد شده و به سرعت بزرگ و از سطح ندول مایع سروزی ترشح می شود.در بسیاری از مواقع عوارض اضافی از قبیل ادم،التهب باد سرخی،لنفادنیت،تب و کم شدن قدرت بیمار دیده می شود.

زخم های جلدی اکثرا متعدد و در انتهای اندام ها به وجود می آیند.این زخم ها خود به خود و بدون استفاده از دارو در ظرف کمتر از 6 ماه خوب می شوند اما اسکار ناشی از زخم ممکن است تا آخر عمر باقی بماند.

ابتلا به نوع روستایی باعث مصونیت پایدار در مقابل نوع شهری می شود.

 

 

 

 

لشمانیوز شهری یا خشک

لیشمانیا تروپیکا مولد لیشمانیوز پوستی نوع شهری که یک بیماری مخصوص کودکان و نوجوانان بوده و به طور اندمیک در نواحی حاشیه مدیترانه، خاور میانه، جنوب روسیه وهند وجود دارد. این بیماری را به نان سالک،زخم آسیایی،زخم شرقی،زخم بغداد،لیشمانیوز جلدی دنیای قدیم،لیشمانیوز مزمن و خشک می شناسند.

 

لیشمانیوز شهری

دوره کمون بیماری از 3-24 ماه متغییر است.

علائم بالینی:شروع ضایعات به شکل یک پاپول منفرد،قرمز و بدون خارش ودرد بر روی  صورت می باشد.قسمت مرکزی ضایعه زخم شده و به اطراف توسعه یافته و به 2 سانتی متر می رسد.

بهبودی طی 1 تا2 سال انجام گرفته و یک اسکار خفیف بر جا می گذارد.ندول های ثانویه به مراتب کمتر از نوع مرطوب ظاهر می شوند،زمان متوسط بین ایجاد ندول تا تشکیل اسکار تقریبا 2 برابر نوع مرطوب است و حدود یک سال یا بیشتر طول می کشد بر همین اساس آن را به نام سالک می شناسند.

 

شکل های بالینی لیشمانیوز جلدی

1:شکل سقط شونده:به صورت برآمدگی کوچکی که سرخ رنگ است،رشد آن بسیار کم  و روی آن پوسته پوسته می شود.

2:شکل لوپوئید:به صورت پاپول های قرمز یا قهوه ای  که با ادغام پاپول ها پلاکی شبیه لوپوس ولگاریس تشکیل می شود.

3:شکل مزمن:ضایعات به صورت صفحه برجسته سرخ رنگی است که روی آن گاهی پوسته های سفید رنگ پوشیده شده است.

4:شکل غیر معمول:

الف-شکل زرد زخمی:این حالت به دلیل اضافه شدن استافیلوکوک  به محل زخم ایجاد می شود.

ب- شکل شاخی:ضایعات به شکل پوسته های سفید رنگ که روی زخم را می پوشانند.

ج-شکل باد سرخی:آماس در اطراف ضایعات ایجاد می شود.

د-شکل سودایی:ضایعه با خارش شدید و پاپول و تاول شبیه به سودا ظاهر می شود.

ه-شکل توموری:ضایعات به صورت گره کوچک زیر پوستی ،سفت و بی درد تظاهر می کنند.

و-شکل اسپورتریکوئید:گره های لنفی اطراف زخم متورم که ضایعات آن شبیه عوارض قارچ اسپورتریکوز می باشد.

ز-شکل زگیلی:ضایعات به صورت پاپول برجسته می باشند که منظره ای شبیه زگیل دارد.

ج-شکل زوستری:ضایعات به صورت پاپول های قرمز رنگ کوچکی است که در یک محل پیدا می شوند که این ضایعات متعدد وگاه به 30 عدد می رسند.

 

لیشمانیوز جلدی-مخاطی

لیشمانیوز پوستی آمریکایی اساسا بیماری روستایی جنگل های مرطوب شمال و مرکز آمریکاست.

 

انواع ضایعات جلدی-مخاطی

الف-لیشمانیوز ناشی از کمپلکس لیشمانیوز مگزیکانا:

ضایعات اغلب در صورت و پشت گوش بوده و شبیه لیشمانیا تروپیکا می باشد.ضایعات تمایلی به زخم شدن نداشته و در عرض 6 ماه خود به خود خوب می شود.

ب-لیشمانیوز ناشی از کمپلکس لیشمانیوز برازیلنسیس:

ضایعات حاوی زخمی عمیق با لبه های برجسته هستند.

 

گونه های برازیلنسیس

1:گوگاننسیس:ضایعات به صورت گوشت آلود،برجسته،متعدد و بیشتر روی اندام ها قرار دارد.

2:پرووینان:ضایعات ایجاد شده به نام بیماری اوتا معروف است. در این بیماری یک یا چند زخم به طور اختصاصی بر روی صورت ایجاد می شود.

3:برازیلنسیس:ضایعاتی به نام اسپوندیلا.این ضایعات زخم خورنده داشته و باعث تغییر در شکل اندام ها می شود.

 

لیشمانیوز احشایی

یکی از خطرناک ترین فرم لیشمانیا بوذه که در صورت عدم درمان یکی از کشنده ترین بیماری های انگلی به شمار می آید.

بر اساس خصوصیات عامل ایجاد کننده و منطقه جغرافیایی به سه نوع تقسیم می شود:

1:نوع هندی

2:نوع مدیترانه ای

3:نوع آمریکایی

 

نوع هندی

بیماری ناشی از این نوع انگل به نام کالا آزار یا بیماری سیاه یا تب دام دام  معروف است.مخزن بیماری انسان است.بیماری در بین زنان جوان شایع تر از سایر گروه ها است.

چون مخزن بیماری انسان است انتقال بیماری تنها از طریق انسان به انسان امکان پذیر است.

 

نوع مدیترانه ای

بیشتر در کودکان دیده می شود.شایع ترین فرم لیشمانیوز احشایی در ایران است.مخزن بیماری حیوانات اهلی و وحشی مخصوصا جوندگان می باشند.

این بیماری در مشکین شهر،شیراز،خوزستان،سیستان و بلوچستان و دشت مغان شایع بوده و معمولا مرگ و میر زیادی دارد.

 

نوع آمریکایی

این نوع در دنیای جدید شایع و در تمام سنین گزارش شده اما در نوجوانان شایع تر می باشد.حیوانات اهلی و وحشی به عنوان مخزن انگل به شمار می روند.

 

علائم بالینی لیشمانیوز احشایی

1:تب دو کوهانه:تب در این حالت در طول روز دو بار به اوج می رسد،یکی در عصر و دیگری در اواخر شب است.

2:ادم و افزایش پیگمانتاسیون:به دلیل افزایش پیگمان آنرا به نام بیماری سیاه می شناسند.

علائم دیگر شامل:مونوسیتوز،لنفوسیتوز،آنمی،افزایش آنزیم های کبدی،افزایش ای اس ار،لوکوپنی،لاغری،مهم ترین نشانه بیماری بزرگی طحال است.

 

لیشمانیوز منتشره

شدیدترین فرم جلدی بیماری است.در این فرم تعداد زیادی زخم بر روی بدن فرد دیده می شود که با جذام اشتباه می شود.این بیماری پیش آگهی خوبی نداشته و اکثر بیماران به درمان به خوبی جواب نمی دهند.این بیماری در آفریقا شایع بوده و افراد مبتلا حتی پس از درمان،عود بیماری در آنها دیده می شود.

 

تشخیص لیشمانیوز

1:روشهای مستقیم تشخیص انگل

الف-نممونه برداری

ب-رنگ آمیزی

2:کشت انگل

الف-محیط های دی فازیک

ب-محیط های منو فازیک

ج-محیط های نیمه جامد

3:آزمون پوستی لیشمانین

4:تلقیح به حیوان حساس آزمایشگاهی

5:روش های سرو لوژیکی

6:روش های پیشرفته

 

 

درمان

دلایل ضرورت نیاز به درمان:

1:در صورت عدم درمان موارد حاد ممکن است به عفونت مزمن(لوپوئید) تبدیل شود

2:ضایعات جلدی باعث اسکار نا زیبا در بدن می شود که با درمان سریع می توان از پیدایش یا حداقل از وسعت اسکار جلوگیری کرد.

3:درمان به موقع مانع از پیدایش عفونت های ثانویه بر روی زخم می شود.

4:درمان موارد لیشمانیوز خشک می تواند به عنوان یک روش پیشگیری به شمار آید زیرا انسان مخزن بیماری است.

 

درمان

چهار روش کلی برای درمان لیشمانوز وجود دارد:

1:روش های فیزیکی

الف:سرما درمانی:در این روش کم هزینه از کیسه یخ یا ازت مایع یا دی اکسید کربن استفاده می شود میتواند انگل ها را در کمتر از یک ساعت از بین ببرد.البته لیشمانیا برازیلنسیس تحت اثر این روش قرار نمی گیرد.

ب:گرما درمانی:در این روش با استفاده از حرارت 39 تا 41 درجه سانتی گراد برای حدود یک ساعت حداقل سه بار در روز و برای چندین روز ادامه می یابد.

در بعضی موارد می توان از اشعه مادون قرمز به عنوان روش گرما درمانی استفاده شود.

2:دارو های سیستمیک:

الف: املاح آنتی موان :به عنوان اولین داروی انتخابی برای درمان لیشمانیوز مورد استفاده قرار می گیرند.

دو داروی مهم این دسته شامل:سدیم استیبو گلوکونات(پنتوستام)و مگلومین آنتی مونات(گلوکانتیم)

عوارض داروها:تهوع،استفراغ،اسهال،دانه های جلدی،سردرد،سر گیجه،عوارض قلبی-کبدی و کلیوی.

برای گلوکانتیم دوز 10 میلی گرم را به مدت 7 تا10 روز توصیه می شود.در صورت نیاز تکرار دوره درمان تا سه دوره با حداقل فاصله زمانی 10 روز بین هر دوره ی آن بلامانع است.اما برای پنتوستام د.ز 20-30 میلی گرم را برای مدت 10 روز و در صورت نیاز تکرار مجدد را پس از یک دوره استراحت 15 روزه توصیه می شود.

ب-آنتی بیوتیک ها:آمفوتریپسین بی به عنوان داروی انتخابی برای لیشمانیوز مقاوم به آنتی موان و نیز بهترین دارو در لیشمانیوز احشایی می باشد.

ج-سایر دارو ها:مترونیدازول،داپسون،کتوکنازول،لوامیزول،پنتامیدین ثابت شده می توانند در درمان لیشمانیوز موثر باشند.

3:دارو های موضعی:تزریق گلوکانتیم در داخل ضایعه

 

 

|+| نوشته شده توسط باقر در شنبه سی ام آذر 1387  |
 
 
بالا